ไฟดับแค่ครึ่งวินาทีก็ทำให้คอมพิวเตอร์ดับกลางคัน ไฟล์ที่ยังไม่เซฟหาย งานในระบบ ERP ค้าง หรือฮาร์ดดิสก์เสียหายได้ เครื่องสำรองไฟ (UPS) คืออุปกรณ์ที่จ่ายไฟสำรองให้เครื่องทำงานต่อได้อีกสักพักเมื่อไฟดับ เพียงพอให้เซฟงานและปิดเครื่องอย่างปลอดภัย

บทความนี้อธิบายว่า UPS แต่ละแบบต่างกันอย่างไร ต้องเลือกขนาดเท่าไร ยี่ห้อไหนน่าเชื่อถือ และข้อควรรู้สำหรับหน่วยงานที่ต้องปกป้องอุปกรณ์สำคัญ

UPS มีกี่แบบ ต่างกันอย่างไร

UPS แบ่งเป็น 3 แบบหลักตามวิธีจ่ายไฟ ราคาและระดับการปกป้องต่างกัน

Standby / Offline — ราคาถูกสุด

ปกติจ่ายไฟตรงจากปลั๊ก เมื่อไฟดับจึงสลับไปใช้แบตเตอรี่ มีช่วงสลับสั้น ๆ (ไม่กี่มิลลิวินาที) เหมาะกับคอมพิวเตอร์สำนักงานทั่วไปและงบประหยัด

Line Interactive — สมดุลราคากับการปกป้อง

เพิ่มความสามารถปรับแรงดันไฟให้คงที่ (AVR) โดยไม่ต้องสลับไปแบตเตอรี่ทุกครั้งที่ไฟตก เหมาะกับพื้นที่ที่ไฟไม่เสถียร ไฟตก-ไฟเกินบ่อย ซึ่งเป็นปัญหาที่พบมากในไทย เป็นแบบที่คุ้มค่าที่สุดสำหรับออฟฟิศส่วนใหญ่

Online / Double Conversion — ปกป้องสูงสุด

แปลงไฟเป็นไฟแบตเตอรี่แล้วแปลงกลับตลอดเวลา จึงไม่มีช่วงสลับเลย ไฟที่ออกสะอาดที่สุด เหมาะกับเซิร์ฟเวอร์ ระบบสำคัญ หรืออุปกรณ์ที่ห้ามดับเด็ดขาด ราคาสูงกว่าสองแบบแรกมาก

เลือกขนาด UPS เท่าไรถึงพอ

ขนาด UPS ดูที่ค่า VA (Volt-Ampere) และ Watt ยิ่งสูงยิ่งจ่ายไฟได้นานและรับอุปกรณ์ได้มาก วิธีประเมินง่าย ๆ:

คอม 1 เครื่อง + จอ — UPS ราว 600-800VA เพียงพอให้เซฟงานและปิดเครื่อง

คอม + จอ + อุปกรณ์รอบข้าง — ควร 1000VA ขึ้นไป

ต้องการใช้งานต่อได้นานหลังไฟดับ — เลือก VA สูงขึ้นและดูค่า Watt ให้เผื่อจากที่ใช้จริง

ข้อควรรู้: UPS ไม่ได้ออกแบบให้ใช้งานต่อได้เป็นชั่วโมง แต่ให้เวลา "พอเซฟงานและปิดเครื่องอย่างปลอดภัย" (มักไม่กี่นาทีถึงสิบกว่านาที) ถ้าต้องการไฟสำรองนานต้องใช้เครื่องปั่นไฟหรือระบบใหญ่กว่า

UPS ที่ใช้งานได้จริง

ที่ร้านมี UPS หลายยี่ห้อในกลุ่มราคาเข้าถึงง่าย เหมาะกับคอมพิวเตอร์สำนักงานและอุปกรณ์เครือข่าย ทุกรุ่นประกันศูนย์

Syndome ECO II-800 (800VA/360W) ราคาราว 1,620 บาท — เหมาะกับคอม 1 เครื่อง + จอ งานสำนักงานทั่วไป

Syndome ATOM 850-LED ราคาราว 1,740 บาท — มีจอ LED แสดงสถานะ

APC Easy UPS BV500I ราคาราว 1,750 บาท — แบรนด์ระดับสากลที่หน่วยงานนิยม

SAVE ONE 1000VA/400W ราคาราว 1,780 บาท — VA สูงขึ้นสำหรับอุปกรณ์หลายชิ้น

เรื่องแบตเตอรี่ที่ต้องรู้

แบตเตอรี่ UPS เป็นของสิ้นเปลืองที่เสื่อมตามอายุ (มักใช้ได้ 2-4 ปี) เมื่อแบตเสื่อม UPS จะจ่ายไฟสำรองได้สั้นลงเรื่อย ๆ จนไม่พอเซฟงาน ข้อดีคือ UPS ส่วนใหญ่เปลี่ยนเฉพาะแบตเตอรี่ได้โดยไม่ต้องซื้อเครื่องใหม่ ที่ร้านมีแบตเตอรี่สำรอง Syndome หลายขนาด (12V 5.4Ah, 7Ah, 9Ah) สำหรับเปลี่ยนทดแทน ช่วยยืดอายุเครื่องเดิมและประหยัดกว่าซื้อ UPS ใหม่

จัดซื้อ UPS สำหรับหน่วยงาน

ปกป้องอุปกรณ์สำคัญก่อน

หน่วยงานควรจัดลำดับว่าอุปกรณ์ไหนห้ามดับ เช่น เซิร์ฟเวอร์ ระบบฐานข้อมูล เครื่องออกเอกสารสำคัญ ควรใช้ UPS แบบ Online ส่วนคอมพิวเตอร์ทั่วไปใช้ Line Interactive ก็เพียงพอ

ระบุคุณลักษณะใน TOR

เขียนเป็นคุณลักษณะ เช่น "เครื่องสำรองไฟฟ้าแบบ Line Interactive ขนาดไม่น้อยกว่า 800VA มีระบบปรับแรงดันไฟอัตโนมัติ (AVR) และเปลี่ยนแบตเตอรี่ได้" ซึ่งได้ของตรงงานและเปิดให้แข่งขัน

อย่าลืมงบเปลี่ยนแบตเตอรี่

เพราะแบตเตอรี่เสื่อมทุก 2-4 ปี ควรวางแผนงบวัสดุสิ้นเปลืองส่วนนี้ไว้ตั้งแต่แรก ไม่ใช่ซื้อ UPS แล้วปล่อยจนแบตเสื่อมโดยไม่มีงบเปลี่ยน

คำถามที่พบบ่อย

เครื่องสำรองไฟยี่ห้อไหนดี

สำหรับคอมสำนักงานทั่วไป Syndome, APC และ SAVE ONE เป็นตัวเลือกที่คุ้มค่าและมีศูนย์บริการในไทย APC เป็นแบรนด์สากลที่หน่วยงานนิยมใส่ใน TOR ส่วน Syndome คุ้มค่าและหาแบตเตอรี่เปลี่ยนง่าย เลือกจากขนาด VA ที่ตรงกับอุปกรณ์และงบเป็นหลัก

UPS ใช้ไฟสำรองได้นานแค่ไหน

ขึ้นกับขนาด UPS และจำนวนอุปกรณ์ที่ต่อ โดยทั่วไปให้เวลาไม่กี่นาทีถึงสิบกว่านาที ซึ่งออกแบบมาให้ "พอเซฟงานและปิดเครื่อง" ไม่ใช่ใช้งานต่อยาว ๆ ถ้าต้องการไฟสำรองนานต้องใช้เครื่องปั่นไฟ

UPS กับปลั๊กกันไฟกระชาก ต่างกันไหม

ต่างกันมาก ปลั๊กกันไฟกระชากแค่ป้องกันไฟกระชากแต่ไม่จ่ายไฟสำรองเมื่อไฟดับ ส่วน UPS มีแบตเตอรี่จ่ายไฟต่อได้เมื่อไฟดับ ถ้าต้องการกันเครื่องดับตอนไฟดับต้องใช้ UPS

ซื้อ UPS ให้หน่วยงาน ทำอย่างไร

แจ้งจำนวนและประเภทอุปกรณ์ที่ต้องปกป้อง (คอม/เซิร์ฟเวอร์/อุปกรณ์เครือข่าย) ทีมงานช่วยแนะนำแบบและขนาด UPS ที่เหมาะ พร้อมใบเสนอราคาในนามหน่วยงานและเอกสารสำหรับ e-GP

เครื่องสำรองไฟ UPS ยี่ห้อไหนดี เลือกขนาดอย่างไร